Башҡортостан йәштәре: йолаларҙы һәм еңеүҙе тергеҙеү

Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты етәксеһе Вито Сабиров бөгөнгә 2,1 миллиондан ашыу кеше, был республика халҡының 58 проценты, физик культура һәм спорт менән әүҙем шөғөлләнә, тип билдәләне. Был – етди күрһәткес, ул халыҡтың спорт менән шөғөлләнеүҙә ҡыҙыҡһыныу кимәленең юғары булыуын раҫлай.

– Был республикалағы һәр икенсе кеше тиерлек. Бындай һөҙөмтәгә төбәктә әүҙем индерелгән спорт инфраструктураһын үҫтереү һәм бик күп ярҙам саралары арҡаһында өлгәшелде, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ведомство етәксеһе. – Өфөнөң 450 йыллығына 2024 йылда яңы спорт объекттары, шул иҫәптән Көрәш һарайы асыуға айырыуса ҙур иғтибар бүленде.

Бөгөн Башҡортостанда 100-ҙән ашыу спорт төрө үҫешә, һәм байтаҡ роль тап милли төрҙәргә бирелә. Был йүнәлеш һуңғы йылдарҙа өҫтөнлөклөгә әйләнә, был төбәктең үҙенсәлекле йолаларын һәм мәҙәни мираҫын һаҡларға һәм үҫтерергә мөмкинлек бирә.

Был турала БР Спорт министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе урынбаҫары, "БР Мас-рестлинг федерацияһы" төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Раил Бикмаев та һыҙыҡ өҫтөнә алды.

– Республикала, айырыуса Бәйге башҡорт күпалышы кеүек милли спорт төрҙәре үҫешә. Элекке быуаттарҙа башҡорт халҡы араһында ошо традицион бәйгеләр ҙур популярлыҡ яулап, һуңғы йылдарҙа икенсе тапҡыр тыуа, – тине спикер. – Яңауылда һәм Туймазыла ярыштар үткәреү ошо уйындарҙы тергеҙеүҙә тәүге аҙымдарҙың береһе булды. Шул ваҡыттан алып милли спорт төрҙәрен тергеҙеүгә йүнәлтелгән идеялар һәм башланғыстар әүҙем үҫешә башланы.

Бөгөн Башҡортостанда милли уйындарҙың һәм ярыштарҙың 15-кә яҡын төрө бар. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре - индивидуаль, икенселәре команда менән, әммә уларҙың барыһы ла физик үҫешкә, йәштәрҙең сәләмәтлеген нығытыуға һәм тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Көс ярыштары торған һайын популярлаша бара. Улар йыш ҡына төрлө мәҙәни һәм спорт фестивалдәре сиктәрендә уҙғарыла.

Раил Бикмаев әйтеүенсә, муниципалитеттарҙың һәм традицион спорт төрҙәрен яратыусыларҙың әүҙем ярҙамы менән бөгөн республикала этник спорт төрҙәре менән шөғөлләнеүсе клубтар бихисап. Һуңғы йылдарҙа райондарҙа был йүнәлештәрҙе әүҙем үҫтергән бер нисә инициативалы төркөм ойошторолдо. Бындай уңыштар Башҡортостанда милли спорт төрҙәренә ҡыҙыҡһыныуҙың артыуын дәлилләй, ә уларҙың үҫеше – дөрөҫ юлда.

Рәсәй йыйылма командаһының халыҡ-ара ярыштарҙағы уңышы айырым иғтибарға лайыҡ. Күптән түгел Башҡортостан спортсыларынан торған команда Бишкәктән өс миҙал – алтын, көмөш һәм бронза миҙалдар менән ҡайтты. Был һөҙөмтәләр спортсыларҙың юғары әҙерлек кимәле тураһында һөйләй.

Өфөлә уҙған мас-рестлинг буйынса Рәсәй чемпионатында яуланған уңыштар ҙа шулай уҡ әһәмиәтле, унда ла Башҡортостан спортсылары 22 миҙал яулаған, уларҙың 5-һе – алтын. Был һөҙөмтә Рәсәйҙең күпселек төбәктәре өсөн рекорд булды, ул республикала конкуренцияға һәләтлелекте һәм спорт әҙерлеге кимәлен һыҙыҡ өҫтөнә ала.

– Төрлө ойошмаларҙың һәм инициативалы төркөмдәрҙең, шул иҫәптән Башҡортостандың Спорт министрлығының, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының, муниципалитеттарҙың һәм тренерҙарҙың спорт комитеттарының берлектәге эше һөҙөмтәһендә өлгәшеп булды. Киләсәктә һөҙөмтәләрҙе нығытыу һәм артабан яҡшыртыу өсөн республикала милли спорт төрҙәрен үҫтереү буйынса махсуслаштырылған үҙәк булдырыу күҙ уңында тотола. Был үҙәк фәнни һәм методик ярҙам, шулай уҡ этник спорт төрҙәре өлкәһендә яңы белгестәр әҙерләү менән шөғөлләнергә тейеш буласаҡ, был уларҙың үҫешен яңы кимәлгә сығарырға мөмкинлек бирәсәк, – тип билдәләне спикер.

Этнодизайнер Иҙел Хәкимов башҡорт халыҡ костюмы темаһына ҡағылды.

– Башҡорт халыҡ костюмы - ул тарихи дәүерҙәрҙе сағылдырыу ғына түгел, үҙендә халыҡ тормошоноң социаль, иҡтисади һәм рухи аспекттарын берләштергән мәҙәни мираҫтың мөһим элементы ла, – тине үҙ сығышында Иҙел Хәкимов. – Ул тарихи ваҡиғалар, тәбиғәт, башҡа халыҡтар менән аралашыу һәм рухи үҫеш йоғонтоһонда барлыҡҡа килде. Халыҡ кейеме аҡыллылыҡты үткәреүсе булды, уны өйрәнеү Рәсәй һәм сит ил ғалимдарының, этнографтарҙың һәм сәйәхәтселәрҙең иғтибарын йәлеп итте.

Спикер һүҙҙәренсә, бөгөн башҡорт традицион костюмы үҙенең яңы үҫеш этабын кисерә. Республикала һәм Рәсәйҙең башҡорттар йәшәгән башҡа төбәктәрендә халыҡ кейеме традицияларын һәм таралыуын әүҙем тергеҙәләр. Күргәҙмәләр, конкурстар һәм оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә, уларҙа милли кейемдәрҙең һәм һөнәрҙәрҙең боронғо өлгөләре күрһәтелә. Халыҡ костюмын һаҡлауҙа һәм популярлаштырыуҙа профессиональ оҫталар ҙа, берләшмәләргә һәм түңәрәктәргә берләшкән энтузиастар ҙа мөһим роль уйнай.

Милли кейем һәм аяҡ кейеме тегеү менән шөғөлләнгән Дәүләтовтар оҫтаханаһы кеүек шәхси коллекциялар, ғаилә музейҙары һәм хатта бизнес йолаларҙың заманса бизнес менән нисек үрелеүен күрһәтә. Интернетта башҡорт костюмдарын һәм биҙәүестәрен эшләүгә арналған марафондар әүҙем үҫешә, унда оҫталар яңы башлап тороусылар менән белемдәре һәм тәжрибәләре менән уртаҡлаша. Был башланғыстар донъяның төрлө мөйөштәренән ватандаштарҙы берләштерергә һәм башҡорт мәҙәниәтен популярлаштырырға ярҙам итә.

Ғилми учреждениелар ҙа халыҡ костюмын тергеҙеү процесына булышлыҡ итә, тип билдәләне Иҙел Хәкимов. Әммә артабанғы үҫеш өсөн күберәк методик материалдар булдырыу, шулай уҡ компетентлы оҫталар әҙерләү өсөн ғалимдар менән хеҙмәттәшлекте нығытыу мөһим.

Башҡорт халҡының бай тарихы һәм заманса үҫеше булған милли кейеме мәҙәни берҙәмлектең мөһим өлөшөнә әүерелә һәм төрлө йәштәге һәм һөнәр эйәләрен берләштереп, үткәнде һәм киләсәкте бәйләүен дауам итә.

Башҡортостан Республикаһы Йәш яҡташтар ассоциацияһы проекттары йәштәр мәҙәниәтен үҫтереүҙә һәм республиканың төрлө төбәктәре вәкилдәре араһында бәйләнештәрҙе нығытыуҙа мөһим роль уйнай. Ойошма мәҙәни мираҫты һаҡлап ҡалырға ғына түгел, йәштәр араһында үҙ-үҙеңде күрһәтеү һәм тәжрибә уртаҡлашыу өсөн платформа булдырырға ла теләй. Был хаҡта Башҡортостандың "Йәштәр яҡташтар ойошмалары" йәмәғәт башланғыстарына булышлыҡ итеү төбәк йәмәғәт йәштәр ойошмаһы рәйесе Айбулат Йәмилев һөйләне.

Айбулат Йәмилев һүҙҙәренсә, иң ҙур проекттарҙың береһе – "Аҫылташ" төбәк йәштәр форумы. Сара 2017 йылдан уҙғарыла. Форум башҡорт халҡының мәҙәни-тарихи мираҫын үҫтереүҙе, шулай уҡ үҙ-ара мәҙәни байытыу өсөн республика йәштәрен берләштереүҙе маҡсат итеп ҡуя. Йыл һайын сараға 300-ҙән ашыу кеше йыйыла, ә быйыл, "Берҙәмлек" проекты сиктәрендә, форумға 500-ҙән ашыу кеше йыйылды.

"Урал мираҫы" этно-форумы тағы ла бер мөһим сара булып тора, ул 2015 йылдан алып Өфөлә тормошҡа ашырыла. Форум 150-нән ашыу ҡатнашыусыны йыя һәм лекцияларҙы, оҫталыҡ дәрестәрен һәм стратегик сессияларҙы үҙ эсенә ала. Уларҙа мәҙәни мираҫ һәм милли оҡшашлыҡ мәсьәләләре тикшерелә. Был мөһим ваҡиға Урал һәм Башҡортостандың йолалары һәм тарихы тураһында белемде киңәйтеүгә булышлыҡ итә.

2017 йылдан башҡорт телендә парламент дебаттары уҙғарыла. Был проект сиктәрендә йәштәр үҙҙәрен сәйәси лидерҙар ролендә һынап ҡарай ала. Дебаттар йәштәрҙә әүҙем гражданлыҡ позицияһын формалаштырыуға һәм республиканың сәйәси тормошона ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыуға булышлыҡ итә.

Ассоциация шулай уҡ бәләкәй биләмәләрҙә йәштәр менән әүҙем эшләй. "Аҫылташ" белем биреү сәфәрҙәре сиктәрендә Өфөнөң төрлө юғары уҡыу йорттары һәм колледждарынан студенттар уҡыусылар өсөн лекциялар уҙғара, уларҙы белем алыу һәм карьера төҙөү өсөн мөмкинлектәр менән таныштыра. Был алыҫ райондарҙағы үҫмерҙәргә киләсәккә һәм һөнәри йүнәлешкә ҡарата аңлы ҡарар ҡабул итергә ярҙам итә. Проектта Башҡортостандың төрлө мөйөштәренән, шул иҫәптән Белорет, Дыуан һәм Стәрлетамаҡ райондарынан 600-ҙән ашыу үҫмер ҡатнашты.

"Аҫылташ Х" проекты 2018 йылдан алып уҙғарылған TED форматындағы мәғрифәтселек конференцияһынан тора. Был платформала һәр ҡатнашыусы 10 минут эсендә үҙенең таратыуға лайыҡ идеяһын тәҡдим итә ала. Конференция "Аҫылташ" йәштәр форумы сиктәрендә үтә һәм үҙенең инновацион проекттары һәм ҡараштары менән уртаҡлашырға теләүселәр өсөн мөһим сара булып тора.

Бынан тыш, Йәш яҡташтар ассоциацияһы спорт башланғыстарын әүҙем үҫтерә. Һуңғы биш йылда ойошторолған төрлө спорт төрҙәре буйынса ярыштарҙа 1300-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Ярыштар спорт рухын үҫтереп кенә ҡалмай, шулай уҡ йәш яҡташтар араһында команда мөнәсәбәттәрен нығыта, сәләмәт йәшәү рәүешенә һәм әүҙем ялға булышлыҡ итә.

"Майҙансыҡ" – ижади йәштәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән тағы ла бер проект. Асыҡ майҙансыҡ йәштәргә сәхнәлә сығыш яһауҙан тыш, ижади идеялары һәм проекттары менән уртаҡлашырға мөмкинлек бирә. "Майҙансыҡ" йәштәрҙең һәләттәрен тормошҡа ашырыу һәм фекерҙәштәр табыу урынына әүерелә.

Йәштәр яҡташтар кубогына Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы мөһим сара булып тора. Ул башҡорт юморын популярлаштыра һәм йәштәрҙең ижади һәләттәрен үҫтереүгә булышлыҡ итә. Төрлө яҡташтар командалары тапҡырлыҡта һәм зирәклектә көс һынаша, был йәштәр мөхитендә бәйләнештәрҙе нығытырға һәм ыңғай атмосфера тыуҙырырға ярҙам итә.

Йыл һайын "Фатирниктар" – яҡташтарҙың рәсми булмаған осрашыуҙары ойошторола. Был саралар йәштәргә аралашырға, танышырға, гитараға һәм өҫтәл уйындарына ҡушылып, дуҫтарса мөхиттә ваҡыт уҙғарырға мөмкинлек бирә. "Фатирсылар" йәштәрҙең социаль тормошоноң мөһим өлөшөнә әүерелә һәм тыуған төбәк менән шәхси бәйләнештәрҙе нығытырға ярҙам итә.

Шулай итеп, Башҡортостан Республикаһы Йәш яҡташтар ассоциацияһы проекттары берҙәм йәштәр мөхитен булдырыуға әүҙем булышлыҡ итә, унда һәр кем үҙенең идеяларын тәҡдим итә, шәхси һәм профессиональ сифаттарын үҫтерә һәм фекерҙәштәр менән бәйләнеште яйға һала ала.

Осрашыуҙа шулай уҡ Өфө дәүләт нефть техник университеты студенты Вадим Харисов химия буйынса халыҡ-ара олимпиадаларҙа дүрт ҙур еңеү яулағандан һуң тыуған республикаһында уҡыуын һәм уҡытыу эшмәкәрлеген дауам итергә хәл итте.

– Белем алыуҙы дауам итеү өсөн варианттар күп булды: баш ҡала университеттары, сит ил юғары уҡыу йорттары һәм башҡа төбәктәрҙең уҡыу йорттары. Шулай ҙа, мауыҡтырғыс тәҡдимдәргә ҡарамаҫтан, башымда һәр ваҡыт "Мин унда нимә менән шөғөлләнәсәкмен?" тигән һорау йөрөй торғайны, – тип һөйләне Вадим. – 9-сы кластан алып үҙемде республикамда химия уҡытыусыһы итеп күрҙем, остаздарым кеүек үк, белемемде һәм тәжрибәмде киләһе быуынға ла тапшыра алыр инем, тип уйланым. Балаларҙы олимпиадаларға әҙерләү, улар менән эшләү һәм фекерҙәштәр араһында булыу хыялы менән яндым.

Вадим әйтеүенсә, уның уҡытыусылары ла, үҙ уңыштарына ҡарамаҫтан, республикала ҡалырға теләк белдергән, һәм хәҙер ул ошо традицияны дауам итә. Башҡортостан балаларына ғүмерен арнаған халыҡ уҡытыусыһы Лиза Ҡыям ҡыҙы Әғәҙуллина өлгөһөндә Вадим тап ошонда, тыуған республикаһында, үҙенең потенциалын аса һәм киләсәк быуындар үҫешенә мөһим өлөш индерә аласаҡ, тигән ҡарарға килә. Яңы уҡыу йылы башынан ул балаларҙы химия олимпиадаларына әҙерләү менән әүҙем шөғөлләнә һәм ҙур теләк менән үҙенең белемен уртаҡлаша.

"Молодежная газета".